Menu



 

Architektura - Gotyk

Stylowi gotyckiemy zawdzięczamy zachowane po dziś dzień masywne zamki i strzeliste katedry. Czytaj więcej...

Bogurodzica

Bogurodzica jest najstarszą polską pieśnią zachowaną wraz z melodią . Jej datę powstania szacuje się na XI – XIV w., najpewniej w XIII lub XIV w. Tekst pierwotny obejmował 2 strofy, każdą kończył refren Kyrie eleison. Bogurodzica jest modlitwą błagalną do Matki Boskiej o pomoc (1 strofa), do Chrystusa, by przez wzgląd na św. Jana Chrzciciela dał ludziom zbawienie (2 strofa). Bogurodzica była drukowana w statucie Jana Łaskiego w 1506 roku. Pieśń ta była traktowana jako hymn państwowy – śpiewano ją m.in. przed ważniejszymi wydarzeniami np. bitwą pod Grunwaldem. W związku z zanikiem śpiewania tej pieśni biskup gnieźnieński, wydał nakaz śpiewania jej przed grobem św. Stanisława w Gnieźnie. Bogurodzica zawiera liczne archaizmy (wyrazy które wyszły z użycia):
- leksykalne: sławiena (wielbiona), gospodzin (pan, tu - Jezus) zwolena (wybrana)
- fleksyjne: mianownik w funkcji wołacza, dawny tryb rozkazujący: zyszczy, spuści
- fonetyczne: zwolena, sławiena (nie zaszedł tu jeszcze przegłos polski, przejście „e” w „o”)
- składniowe: szyk zdań: twego dziela (a nie dla twego)

Pieśn o Rolandzie

1. Gatunek " chansons de geste"
Chansons de geste dosłownie znaczy pieśń o czynach. Są to średniowieczne poematy epickie, nazwane także eposami rycerskimi. Gatunek ten odpowiada o czynach bohaterskich z epoki Karola Wielkiego. Przykładem chansons de geste jest Pieśń o Rolandzie. Utwór powstał najprawdopodobniej w XI wieku, rękopis pochodzi z 1170 roku.
2. Cechy idealnego rycerza w oparciu o Pieśń o Rolandzie. Opowiada ona o dowódcy tylnej straży Karola Wielkiego - Rolandzie. Jest on wzorem rycerza chrześcijańskiego, stał się nawet najbardziej bohaterską postacią, legendarną osobowością literatury średniowiecznej. W skrócie można przedstawić jego dzieje następująco: Gwardia dowodzona przez Rolanda została otoczona przez Saracenów (muzułmanów, wrogów chrześcijan), w nierównej walce, unosząc się honorem, Roland nie chce zadąć w czarodziejski róg, który wzywa na pomoc armię królewską. Kiedy decyduje się na to pod koniec bitwy jest już za późno. Król przybywa, aby pomścić Rolanda i poległych żołnierzy, lecz Roland umiera.

Cechy rycerza idealnego, jakimi odznacza się Roland to: odwaga - wskazuje na to zachowanie się Rolanda w czasie walki, wierność władcy pobożność - jedna z najważniejszych cech rycerza (walczył taki rycerz z reguły z niewiernymi, krzewiąc wiarę chrześcijańską) wierność ojczyźnie - przywiązanie do ojczyzny widać, gdy Roland mówi "Nie daj Bóg by słodka Francja miała iść w pogardę" i kiedy ginie: "Za króla, w imię Boga i ojczyzny Francji" Inne cechy rycerza to: nadludzka siła i umiejętność walki, zapał i pragnienie walki, wierność w przyjaźni i męstwo, honor rycerza: Roland nie wzywa pomocy, gdyż byłoby to wystawieniem na szwank jego honoru rycerskiego, dopiero gdy widzi klęskę i śmierć Francuzów decyduje się zadąć w róg. Pieśń ta jest najwybitniejszym utworem, przedstawia wzorzec osobowy rycerza - czyli parenza. Parenza dosłownie oznacza pouczenie. Literatura parentyczna to literatura propagująca wzory postępowania, ideały modne i uznawane w danej epoce. Z kolei tzw wzorce parentyczne to wzory osobowe, postacie godne naśladowania, skupiające cechy wzorowe, pożądane, idealne. Literatura średniowieczna zarysowuje takie portrety: Idealnego władcy, rycerza czy ascety. Wzorem takim był Roland.

Dzieje Tristana i Izoldy

Najsłynniejszy romans średniowiecza. Jest to piękna opowieść o miłości silniejszej niż ludzkie prawa, a nawet śmierci. Uniwersalna wymowa tego utworu polega na tym, iż podejmuje on odwieczny temat namiętnej miłości, na której drodze stają przeszkody. Wierność królowi, bezsilność wobec własnego losu, próby zwalczenia uczucia, tęsknota – w końcu bezsens, a nawet niemoc życia bez ukochanej osoby – zostały opowiedziane w średniowiecznej literaturze z niezwykłą siłą wyrazu. Nieszczęśliwa miłość to filar ludzkiej twórczości. Kilkaset lat później stworzy następną parę – Romea i Julię.